← blog · 16 Kasım 2026

OIDC'de Jeton Ömrü ve Çıkış: Kısa Erişim Jetonu, Yenileme Jetonu Rotasyonu, Eşzamanlı Yenileme ve Arka Kanal Çıkışı

Girişten sonraki saatler: erişim jetonu neden kısa olmalı, yenileme jetonu tarayıcıdan neden uzak durmalı, rotasyon açınca kullanıcılar neden rastgele düşer ve çıkışta sağlayıcının oturumu nasıl kapatılır.

OIDC ile giriş yapan bir uygulamada en çok hata girişte değil, girişten sonraki saatlerde yapılır. Erişim jetonu ne kadar yaşamalı, yenileme jetonu nerede durmalı, kullanıcı "çıkış" dediğinde gerçekte ne kapanmalı? Bu üç soruya verilen yanlış cevaplar ya güvenlik açığı olarak döner ya da kullanıcıyı rastgele anlarda oturumdan atan, tekrarlanması zor hatalar olarak. Bu yazı, jeton ömrünü ve çıkışı baştan doğru kurgulamak için bir yol haritası.

Önce katmanları ayırın: üç ayrı oturum var

OIDC kullanan tipik bir sistemde aynı anda üç ayrı ömür işler:

  1. Kimlik sağlayıcının oturumu. Kullanıcı sağlayıcıda bir kez giriş yaptığında sağlayıcı kendi çerezini koyar. Tek oturumun (SSO) sağladığı kolaylık buradan gelir: başka bir uygulamaya geçildiğinde parola sorulmaz.
  2. Uygulamanın kendi oturumu. Geri dönüş adresinde kodu jetona çevirdikten sonra uygulama genelde kendi oturum çerezini açar.
  3. Jetonların ömrü. Erişim jetonu, yenileme jetonu ve kimlik jetonu (ID token), her birinin ayrı süresi vardır.

Hataların çoğu bu üçünü tek bir şey sanmaktan doğar. En yaygın örnek: uygulama çıkışta yalnız kendi çerezini siler. Kullanıcı tekrar "giriş" düğmesine bastığında sağlayıcının oturumu hâlâ açık olduğu için parola sorulmadan geri içeri alınır. Kullanıcı açısından çıkış düğmesi çalışmıyordur, ortak bir bilgisayarda ise gerçek bir güvenlik sorunudur.

Erişim jetonu: kısa tutun, iptale güvenmeyin

Erişim jetonu imzalı bir JWT ise kaynak sunucu onu kimlik sağlayıcıya sormadan, yalnız imzaya ve exp alanına bakarak kabul eder. Bu hızlıdır ama bir bedeli vardır: verilmiş bir JWT'yi geri almanın standart bir yolu yoktur. Kullanıcıyı devre dışı bıraksanız, parolasını sıfırlasanız bile jeton süresi dolana kadar geçerlidir.

Burada iki yol var:

  • Kısa ömürlü JWT. 5 ile 15 dakika arası yaygın bir seçimdir. İptal gecikmesi en fazla bu süre kadar olur. Çoğu uygulama için doğru varsayılan budur.
  • Opak jeton ve içgözlem (introspection, RFC 7662). Kaynak sunucu her istekte ya da kısa bir önbellekle jetonu sağlayıcıya sorar. Anında iptal mümkündür, ama her istek sağlayıcıya bağımlı hâle gelir ve sağlayıcı yavaşladığında bütün API yavaşlar.

Tarafım şu: önce kısa ömürlü JWT ile başlayın. İçgözleme yalnız gerçekten anında iptal gereken yüzeylerde geçin (para hareketi, yönetici işlemleri). Erişim jetonunu bir saat ya da bir gün yaşatıp "gerekirse iptal ederiz" demek, iptal edemeyeceğiniz bir sistem kurmak demektir.

Doğrulamada saat kaymasını unutmayın. Sunucular arasında birkaç saniyelik fark, yeni basılmış bir jetonun iat ya da nbf kontrolünden düşmesine yol açar. Kütüphanelerin çoğu bir tolerans (leeway) ayarı sunar, 30 ile 60 saniye arası yeterlidir. Daha büyük bir tolerans, kısa ömrün kazandırdığını geri alır.

Yenileme jetonu: asıl değerli olan bu

Erişim jetonu kısa olunca kullanıcıyı içeride tutan şey yenileme jetonudur. Saldırgan açısından da asıl ganimet odur: haftalarca yeni erişim jetonu basabilir. Bu yüzden iki karar kritik.

Nerede durduğu. Tarayıcıda çalışan tek sayfalık uygulamalarda yenileme jetonunu localStorage içine koymak, sayfaya sızan herhangi bir betiğin onu okuyabilmesi demektir. Güncel öneri, arka uç-ön uç (Backend for Frontend) desenidir: jetonlar sunucu tarafında tutulur, tarayıcı yalnız HttpOnly, Secure ve SameSite işaretli bir oturum çerezi taşır. API çağrılarını bu ara katman jetonu ekleyerek iletir. Ek bir bileşen gerektirir, ama tarayıcıda hiç jeton olmaması saldırı yüzeyini kökten küçültür.

Rotasyon. OAuth güvenlik en iyi uygulamaları belgesi (RFC 9700), açık istemciler (tarayıcı, mobil, masaüstü) için yenileme jetonunun ya göndericiye bağlı olmasını (DPoP, RFC 9449 ya da mTLS) ya da her kullanımda döndürülmesini ister. Rotasyonda her yenileme yeni bir yenileme jetonu döndürür ve eskisi geçersiz olur. Sağlayıcı eski bir jetonun tekrar kullanıldığını görürse, bunu çalınma işareti sayar ve o jetondan türeyen bütün zinciri iptal eder.

Rotasyonun kendi tuzağı: eşzamanlı yenileme

Rotasyonu açan ekiplerin neredeyse hepsi aynı hatayla karşılaşır: kullanıcılar ara sıra, belirli bir düzen olmadan oturumdan düşer. Neden çoğunlukla şudur. Erişim jetonu dolmuştur, uygulama aynı anda üç API isteği atar, üçü de 401 alır ve üçü de aynı yenileme jetonuyla yenileme ister. İlki başarılı olur ve jetonu döndürür. Diğer ikisi artık eski olan jetonu kullanır, sağlayıcı bunu tekrar kullanım sayar ve zinciri iptal eder. Birden fazla sekme açık olduğunda da aynı şey olur.

Çözüm iki taraftadır.

İstemcide yenilemeyi tek uçuşa indirin: aynı anda yalnız bir yenileme isteği çıksın, diğerleri onun sonucunu beklesin.

let refreshing: Promise<string> | null = null;

async function getAccessToken(): Promise<string> {
  if (!isExpired(current)) return current.accessToken;
  if (!refreshing) {
    refreshing = refreshTokens().finally(() => { refreshing = null; });
  }
  return refreshing;
}

Birden çok sekme için bu yetmez, çünkü her sekmenin belleği ayrıdır. Tarayıcıda Web Locks API (navigator.locks.request) sekmeler arası tek kilit sağlar. Arka uç-ön uç deseninde ise sorun sunucuya taşınır ve orada oturum başına bir kilitle çözülür. Bu, o desenin bir başka kazancıdır.

Sağlayıcı tarafında, ürününüz destekliyorsa eski jeton için birkaç saniyelik bir tekrar kullanım payı tanımlayın. Bu pay ağdan geç gelen yinelenmiş isteği kurtarır, ama uzun tutulursa rotasyonun koruması anlamsızlaşır.

Çıkış: üç mekanizma, üçü de farklı işe yarar

Uygulamanın başlattığı çıkış (RP-Initiated Logout). Uygulama kendi oturumunu kapattıktan sonra kullanıcıyı sağlayıcının keşif belgesindeki end_session_endpoint adresine yönlendirir:

GET {end_session_endpoint}
  ?id_token_hint={girişte alınan id_token}
  &post_logout_redirect_uri=https://uygulama.example.com/cikis-tamam
  &state={rastgele değer}

Sağlayıcı kendi oturumunu kapatır ve kullanıcıyı geri gönderir. post_logout_redirect_uri değerinin istemci kaydında önceden tanımlı olması gerekir, tanımlı değilse sağlayıcı yönlendirmeyi reddeder. Bunun için kimlik jetonunu girişte saklamanız gerekir. Çoğu ekip onu doğruladıktan sonra atar ve çıkışta elinde id_token_hint kalmaz.

Arka kanal çıkışı (Back-Channel Logout). Kullanıcı başka bir uygulamadan ya da doğrudan sağlayıcıdan çıktığında, sağlayıcı sizin uygulamanıza sunucudan sunucuya bir POST atar. Gövdede logout_token adında imzalı bir JWT bulunur. Bu jetonu doğrularken şunlara bakın: imza, iss, aud, iat, events alanında http://schemas.openid.net/event/backchannel-logout anahtarının bulunması, sid ya da sub alanlarından en az birinin olması ve nonce alanının olmaması. Doğrulama geçince ilgili yerel oturumları kapatıp 200 dönersiniz.

Burada sık atlanan nokta şudur: hangi yerel oturumu kapatacağınızı bilmek için girişte kimlik jetonundaki sid değerini kendi oturum kaydınıza yazmış olmanız gerekir. Oturumlar yalnız imzalı bir çerezde tutuluyorsa ve sunucuda bir kayıt yoksa, arka kanal çıkışı gelir ama kapatacak bir şey bulamazsınız. Bu mekanizmayı istiyorsanız oturum deposunu buna göre seçin.

Ön kanal çıkışı (Front-Channel Logout). Sağlayıcı çıkış sayfasında her uygulamanın çıkış adresini gizli bir iframe içinde açar. Tarayıcıların üçüncü taraf çerezlerini kısıtlaması yüzünden iframe içindeki istek uygulamanın çerezini çoğu zaman taşımaz, yani çıkış sessizce işlemez. Yeni bir kurulumda buna güvenmeyin, arka kanal çıkışını tercih edin.

Sık yapılan diğer hatalar

  • offline_access kapsamını varsayılan istemek. Bu kapsamla alınan yenileme jetonu, sağlayıcıdaki oturum kapansa da yaşamaya devam eder. Kullanıcı her yerden çıktığını sanırken arka planda jeton basılabilir. Yalnız gerçekten çevrimdışı erişim gereken istemcilere verin.
  • Yenileme jetonunun mutlak bir üst sınırı olmaması. Rotasyon her seferinde yeni jeton verir; bir üst sınır yoksa sürekli kullanılan bir oturum sonsuza dek yaşar. Boşta kalma süresinin yanında bir de toplam ömür tanımlayın.
  • Parola değişikliğinde jetonları iptal etmemek. Kullanıcı hesabının çalındığını düşündüğü için parolasını değiştirir. Yenileme jetonları iptal edilmezse saldırgan içeride kalır.
  • Kimlik jetonunu API'ye erişim jetonu gibi göndermek. Kimlik jetonunun alıcısı (aud) istemcinin kendisidir, API değil. API'ler yalnız kendileri için basılmış erişim jetonunu kabul etmelidir.

Ne zaman bu kadarına gerek yok

Tek bir sunucu tarafı uygulamanız varsa, SSO gerekmiyorsa ve API'yi başka istemci kullanmıyorsa, OIDC'yi yalnız girişte kullanıp sonrasında klasik sunucu oturumuyla devam etmek tamamen yeterlidir. Jetonu girişten sonra hiç saklamazsınız, rotasyon ve tek uçuş derdi de olmaz. Bu durumda bile çıkışta sağlayıcıya yönlendirmeyi unutmayın, yoksa ilk bölümdeki "çıkış çalışmıyor" sorunu aynen yaşanır.

Kısaca: erişim jetonunu kısa tutun, yenileme jetonunu tarayıcıdan uzak tutup döndürün, yenilemeyi tek uçuşa indirin, çıkışta sağlayıcının oturumunu da kapatın ve başka yerden gelen çıkışı dinleyebilmek için oturumu sid ile kaydedin.